schandpalen

Het is heel uitzonderlijk dat er op onze gemeente tot op vandaag (naast de replica aan het gemeentehuis) nog twee originele schandpalen uit het ancien regime terug te vinden zijn. Hoe dit komt, wordt hier verklaard.

Er lagen op het Oostkamps grondgebied verschillende heerlijkheden. Wat nu de deelgemeente Oostkamp is, was vroeger een lappendeken van eigendommen die tot verschillende heerlijkheden behoorden: Oostkamp, Roden geseyt Nieuwenhove, Erkegem, Buskensambacht, Walschen en zelfs een deeltje Canonickse. Men mag aannemen dat op het huidige grondgebied van Oostkamp de heerlijkheid Oostkamp de belangrijkste was. Er bevonden zich eertijds 3 schandpalen op het grondgebied. Tot op vandaag zijn er nog 2 originele exemplaren bewaard. Dit is waarschijnlijk eerder uniek in Vlaanderen.
 
De heerlijkheid Oostkamp was een appendente (gedeeltelijk afhankelijke) heerlijkheid van het Brugse Vrije die de hogere justitie bezat. De originele schandpaal bevindt zich op het kasteeldomein van Gruuthuze en is eigendom van de familie d’Ursel. Ze toont het wapenschild van de familie d’Ursel. Deze paal werd waarschijnlijk opgericht door Charles d’Ursel naar aanleiding van zijn aanstelling als nieuwe heer van Oostkamp in 1742. Ze bevond zich vroeger meer in het centrum van het dorp ter hoogte van de kerk en recht tegenover het toenmalige wethuis. Op het einde van het Ancien Regime is ze waarschijnlijk verplaatst naar het privé-domein Gruuthuze.

Heerlijkheid Roden-Nieuwenhove was eerst een contribuante (onafhankelijke) heerlijkheid en werd pas later een appendente heerlijkheid van het Brugse Vrije. Ook deze heerlijkheid bezat de hogere justitie. De schandpaal bevindt zich op een stuk privé-grond, temidden een bosje (eveneens eigendom van de familie d’Ursel). Ze toont het wapenschild van het echtpaar de Stappens – Veranneman. Ze is waarschijnlijk opgericht in 1750 door jonker Philippe de Stappens naar aanleiding van de plechtige viering aan het wethuis van Nieuwenhove ter ere van zijn intrede als nieuwe heer van Nieuwenhove, drie jaar na de aanvang van zijn heerschap in 1747. Uit kaartenmateriaal en archiefonderzoek weten we dat de arduinen schandpaal niet op dezelfde plaats staat als de vorige, houten, schandpaal maar een vijftigtal meter verder. Ook deze schandpaal is zeer waarschijnlijk tijdens de woelige Franse tijden op het einde van de 18de eeuw naar een privé-domein verplaatst.
Naar aanleiding van Open Monumentendag 1995 is een kopie van deze schandpaal op het St.-Pietersplein geplaatst (ironisch genoeg op ongeveer de plaats waar de schandpaal van de heerlijkheid Oostkamp stond).

 De derde schandpaal op Oostkamps grondgebied was die van de heerlijkheid Buskensambacht. Dit was een deel van het Houtsche dat op Oostkamps grondgebied lag. Er  was ook nog de Nieuwen (op Loppems grondgebied) en Jonkersambacht op grondgebied Waardamme. Buskensambacht had al vroeg de hogere justitie voor het volledige grondgebied van het Houtsche (dus ook voor Jonkersambacht en Nieuwen). Er moet vroeger dan ook een schandpaal gestaan hebben maar daar zijn geen sporen meer van terug te vinden (langs de Kortrijksebaan vòòr het schepenhuis Den Daele).

 

Artikel categorie: